Life is stories & faces

Ο κουνημένος ρεαλισμός της Αργυρώς Χιώτη

Οι περισσότερες θεατρικές παραστάσεις που σκηνοθετεί είναι sold out. Ίσως γιατί έχει την ικανότητα να δημιουργεί ποιητικές εικόνες ή επειδή αυτός ο κουνημένος ρεαλισμός, όπως τον αποκαλεί η ίδια, μοιάζει να αγγίζει και να συγκινεί κι άλλους ανθρώπους. Η Αργυρώ Χιώτη, ηθοποιός, σκηνοθέτρια και δημιουργός της ομάδας Vasistas, μιλάει για τη νέα της παράσταση Το νερό της Κολωνίας, που ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο σε κείμενο του βραβευμένου σεναριογράφου και συγγραφέα Ευθύμη Φιλίππου.

Με τον Ευθύμη Φιλίππου συνεργάζεστε για πέμπτη φορά. Ποια είναι η υπόθεση του έργου; 
Υπάρχουν αυτές οι γυναίκες -χορός σ' ένα χώρο που λειτουργεί σαν εργαστήριο ή σαν ιερός μεταβατικός χώρος. Εκεί λοιπόν πηγαίνουν άνθρωποι για να επικοινωνήσουν με τους δικούς τους που έχουν πεθάνει. Εμείς βλέπουμε έναν άντρα που θέλει να στείλει ένα γράμμα στη νεκρή του μητέρα μετά από 50 χρόνια που την έχασε. Αυτές οι γυναίκες μέσω μιας τεράστιας μηχανής, μεταμορφώνουν το γραπτό λόγο σε εικόνες και τις εικόνες σε άρωμα. Το άρωμα αυτό με κάποιο τρόπο φτάνει στους νεκρούς. Όπως γράφει ο Ευθύμης, οι νεκροί στο σκοτάδι δεν μπορούν να δουν αλλά μπορούν να μυρίσουν και να πάρουν έτσι όλες τις πληροφορίες που θέλουν. Η συνθήκη που χρησιμοποιούμε για να πούμε την ιστορία είναι ασφαλώς συμβολική αλλά όλα τα υπόλοιπα είναι ρεαλιστικά. Τα προσωπικά, βιογραφικά στοιχεία που υπάρχουν μέσα στο γράμμα είναι όλα αληθινά. Οι μνήμες, οι εικόνες και τα τραγούδια που ακούγονται, στηρίζονται σε αληθινή ιστορία.
Μαγικός ρεαλισμός;
Εγώ τον αποκαλώ κουνημένο ρεαλισμό (γέλια).
Ο άντρας στην ιστορία χάνει τη μητέρα του όταν είναι 10 χρονών. Έχεις τόση μνήμη στα 10 σου ώστε να στηρίξεις ολόκληρη παράσταση;
Ναι. Κι εκεί έρχεται και η όσφρηση να βοηθήσει. Η όσφρηση είναι από τις πιο υποτιμημένες αισθήσεις. Στον δυτικό κόσμο έχουμε κάνει τα πάντα για να εξαφανίσουμε την όσφρηση. Γίνεται λοιπόν μια επαναφορά της όσφρησης ως κυρίαρχης αίσθησης. Η μηχανή λειτουργεί ως όχημα σύνδεσης με το παρελθόν.
Τι ελπίζεις να δώσει αυτή τη παράσταση στον θεατή; Δεν είναι ένα κλασσικό έργο. Αυτό δεν θα μπορούσε να φοβίσει αρκετό κόσμο;
Νομίζω πως οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να κάνουν αυτό το βήμα και να μην έχουν ανάγκη από τόσο συμβατικές αφηγήσεις. Μπορεί να είναι λίγο πιο ποιητική η φόρμα αυτής της παράστασης αλλά παραμένει πολύ ρεαλιστική, προσωπική και ειλικρινής. Υπάρχει μια βαθιά συγκινησιακή φόρτιση που την επιδιώκω και μ'  ένα ωραίο πολυφωνικό στο τέλος που ελπίζω να φέρνει κάθαρση και ν' αφήνει μια γλύκα. Αυτό που ζητάμε μ' αυτό το έργο είναι μια προσωπική αναμέτρηση του καθ' ενός με τον ίδιο του τον εαυτό και τους δικούς του ενδεχομένως νεκρούς.
Θα έλεγες ότι είναι μια παράσταση για το άγχος; Τη βαθιά θλίψη;
Πολύ ωραίο είναι αυτό. Δεν το είχα σκεφτεί, αλλά ίσως μου εξηγεί και μια ανάγκη μου σ' αυτήν την παράσταση, επιστροφής σε μια παιδικότητα. Στον τρόπο που στην παιδικότητα τα πράγματα λύνονται πιο εύκολα ή δεν έχουν το ίδιο συναισθηματικό και ψυχολογικό βάρος. Ίσως να εξηγεί την ανάγκη μας μέσα από την αθωότητα και την ανεμελιά της παιδικότητας, να επιστρέψουμε σε μια πληρότητα, σε μια ελαφράδα, σε μια χαρά.

Τι ακριβώς όμως είναι το νερό της Κολωνίας;
Στην Κολωνία φτιάχτηκε η πρώτη κολόνια. Κι είναι η πολύ γνωστή σε όλους ως 4711.
Ο Ευθύμης Φιλίππου έχει πει ότι κάνετε ένα θέατρο που απευθύνεται και λειτουργεί μέσα από τις αισθήσεις. Συμφωνείς μ' αυτόν τον ορισμό;
Ναι, συμφωνώ πολύ. Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε έξω την κριτική σκέψη ή τη λογική. Το θέατρο μας περνάει και από τη νόηση. Ο θεατής καταλαβαίνει και σκέφτεται. Με ενδιαφέρει να παρουσιάζουμε στους θεατές μια βιωματική εμπειρία. Ο θεατής δηλαδή δεν πρέπει μόνο να καταλάβει τα πάντα αλλά να τα νιώσει κιόλας.
Υπήρξαν στιγμές που ένιωσες χαμένη μέσα στο έργο; Να μην είσαι σίγουρη για το τι κάνεις ή για το τι πρέπει να κάνεις μετά;
Πολύ συχνά. Γιατί αυτό που φτιάχνουμε δεν είναι δοσμένο. Δεν έχει μια συγκεκριμένη εκ πρώτης σταθερή δομή. Μιλάμε για πράγματα υπαρξιακά που έχουν να κάνουν με τον άνθρωπο και την αλήθεια του, την ανάγκη, το φόβο και τη θλίψη του. Δεν είναι πάντα εύκολο να διαχειριστείς αυτά τα πράγματα. Επίσης είναι κι αυτό το στοιχείο γραφής του Ευθύμη που εμένα με απασχολεί πολύ, το πώς θ' αποδοθεί δηλαδή το χιούμορ του που είναι λεπτό και σαρκαστικό ή η λυρικότητα και η μουσική  που έχει στο λόγο του. Πώς θα τα επικοινωνήσω αυτά με όλους τους ανθρώπους, πέραν της ιστορίας.
Κι όταν έχεις αμφιβολίες τι κάνεις; Το συζητάς; Σταματάς; Πας βόλτα με το σκύλο; (δεν ξέρω καν αν έχει σκύλο).
Το πέτυχες! Κυρίως πάω βόλτα με το σκύλο. Συζητάω με τους συνεργάτες μου, θέτω το ερώτημα και μετά συνήθως φεύγω με το ερώτημα. Οι περισσότερες απαντήσεις μου έρχονται στη βόλτα με το σκύλο που κάνω κοντά στη θάλασσα.  
Είδα ότι ο Ευθύμης Φιλίππου για πρώτη φορά σχεδιάζει και κοστούμια. Πώς κι έτσι;
Το ήθελε. Το πρότεινε μόνος του. Είναι ωραίο γιατί αφαιρεί την έγνοια ενός ενδυματολόγου που θέλει να δώσει ένα συγκεκριμένο αισθητικό στίγμα στην παράσταση και στο έργο. Κι επειδή αυτός ο κόσμος, στην παράσταση, είναι αρκετά λεπτός, είναι στην κόψη λόγω αυτού του κουνημένου ρεαλισμού όπως τον λέμε, είναι πάντα πολύ δύσκολη η επιλογή των κουστουμιών. Τώρα όμως ξέραμε ότι πάμε προς μια τρομερή απλότητα, για την οποία συμφωνούσαμε και οι δυο. Θέλαμε κάτι σχεδόν καθημερινό. Σχεδόν να το ξεχνάς, να μην το βλέπεις.
Το θέατρο που κάνετε έχει ομοιότητες με το θέατρο που κάνει ο Καστελούτσι;
Θα με κολάκευε κάτι τέτοιο γιατί θαυμάζω πολύ τη δουλειά του. Παρ' όλα αυτά νομίζω ότι ο Καστελούτσι δίνει βάρος πιο πολύ στο αισθητικό κομμάτι, το σχεδόν χορογραφικό και όχι τόσο στο κομμάτι των σχέσεων επί σκηνής. Σε μας ναι μεν είναι όλα καλοκουρδισμένα, η μουσική είναι παρούσα και έντονη στα πάντα -σαν να φτιάχνουμε μουσική με τα σώματα, σαν μουσικές χορογραφίες- αλλά μου είναι αναγκαία μια πραγματική και βαθιά σχέση των ηθοποιών στη σκηνή.

Όλα τα έργα που ανεβάζεις εδώ μετά τα ανεβάζεις και στη Γαλλία. Πόσο εύκολο είναι να καταλάβουν ένα ελληνικό έργο στη Γαλλία;
Είναι πιο εύκολο μπορώ να πω. Γιατί εκεί έχουν παράδοση στο ψυχολογικό θέατρο και στο θέατρο λόγου και με όλο αυτό το χορό που ήρθε από τους Φλαμανδούς έχουν συνηθίσει να βλέπουν θεάματα που κινούνται στα όρια των Τεχνών. Οπότε δεν τους παραξενεύει η γλώσσα. Από την άλλη γνωρίζουν και τον Ευθύμη Φιλίππου από τον κινηματογράφο. Επίσης, πολλοί Γάλλοι αγαπούν την Ελλάδα και τους Έλληνες και τα Ελληνικά κατά συνέπεια. Ακόμα και το να ακούν τη γλώσσα και τη μουσικότητα της γλώσσας τους αρέσει. Υπάρχουν κάποια θέατρα όπως το Théâtre de la Bastille και το Théâtre des 13 vents (Θέατρο των 13 ανέμων), που ενδιαφέρονται πολύ ν΄ ανεβάσουν την παράσταση και περιμένω με μεγάλη χαρά τους εκπροσώπους τους που θα έρθουν εδώ για να δουν το έργο.
Τι σ' ενοχλεί στο παραδοσιακό θέατρο ώστε να νιώσεις την ανάγκη να κάνεις κάτι έξω απ' αυτό; 
Πάνε χρόνια που έγινε αυτή η επιλογή. Νομίζω ότι σαφέστατα είχε να κάνει με μια αντίδρασή μου σε οτιδήποτε μου δίνεται σαν δεδομένο. Όπου δεδομένο ίσον συναίσθημα για μένα. Δεν μ΄ αρέσει καθόλου σαν θεατής να μου εκβιάζουν το συναίσθημα. Δεν μου αρέσει καθόλου ο διδακτισμός που συχνά υπάρχει στο θέατρο. Θέλω να τους πιστεύω τους ανθρώπους της σκηνής. Γι' αυτό με συγκινούσαν πιο πολύ θεάματα χορού ή η μουσική. Γιατί εκεί οι άνθρωποι είναι πιο κοντά στον εαυτό τους και στο συναίσθημά τους.
Vasistas απ' ότι διάβασα στα γαλλικά σημαίνει φεγγίτης...
Ναι, και βγαίνει από το Γερμανικό was ist das, που σημαίνει, τι είναι αυτό;
Ωραία, εγώ ήθελα να σε ρωτήσω τι είναι αυτό που βλέπουμε από τον φεγγίτη; 
Λοιπόν είναι ψηλά. Οπότε κάτι με ουρανό και φως θα έλεγα.
Αθήνα, Μασσαλία ή Αίξ-αν-Προβάνς; Αν έπρεπε να διαλέξεις πού θα επέλεγες να ζήσεις;
Αθήνα. Την έκανα αυτήν την επιλογή και θα την ξαναέκανα. Είμαι απ' αυτούς που αγαπάνε την Ελλάδα. Ό,τι και να λέμε και παρ' όλα τα στραβά -που υπάρχουν κι είναι πάρα πολλά- η ζωή και η καθημερινότητα μας, παραμένει λίγο πιο απλή, λίγο πιο ανθρώπινη, λίγο πιο της καρδιάς που λέμε για τους Έλληνες. Κι αυτό ισχύει και στη σχέση μας, και με τους φίλους μας και με την οικογένεια μας. Στη Γαλλία είναι πιο δύσκολα. Υπάρχει μια απομόνωση και μια απόσταση των ανθρώπων.
Τελευταία ερώτηση με αφορμή το έργο. Πιστεύεις ότι είναι εφικτό να συνομιλήσουμε με τους νεκρούς;
Ναι το πιστεύω. Πιστεύω ότι τελικά όλοι συνομιλούμε με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο.
Εμείς συνομιλούμε, αυτοί όμως ακούν;
Μ' αρέσει να πιστεύω κάτι που μου είπε μια γιατρός, από μια ομιλία γνωστού αστροφυσικού: «Μα, ο θάνατος, δεν είναι τίποτε άλλο από μια αλλαγή στη σύσταση της πύκνωσης της ύλης. Πράγμα που επιτρέπει να βλέπουμε ή να μην βλέπουμε ένα σώμα». Αυτή είναι μια σκέψη που μου αρέσει. Οπότε ναι, πιστεύω σαφέστατα πώς υπάρχει κάτι πέρα απ' αυτό που βλέπουμε.
 
Info
Νερό της Κολωνίας (Eau de Cologne)
Θέατρο Rex – Σκηνή «Κατίνα Παξινού» από το Εθνικό θέατρο
Από τις 29 Νοεμβρίου 2019
Πανεπιστημίου 48, Αθήνα, τηλ.: 210 3301881
www.n-t.gr

Εγγραφή στο Newsletter

Εισάγετε το email σας για να εγγραφείτε στο newsletter

Σας ευχαριστούμε! Είμαστε χαρούμενοι που γίνατε συνδρομητής μας. Σας έχουμε στείλει ένα σύνδεσμο στο email που μας δώσατε. Παρακαλώ χρησιμοποιήστε αυτόν τον σύνδεσμο για να πιστοποιήσουμε το email σας και να ολοκληρώσετε την εγγραφή σας.
Αποδέχομαι τους όρους χρήσης Δες Όρους και Συνθήκες.