Life is stories & faces

Οι ευεργετικές ιδιότητες του κεντήματος

 

Η κυκλοφορία ενός νέου βιβλίου μας ωθεί να ανακαλύψουμε εκ νέου το κέντημα και να απολαύσουμε τα οφέλη του.  

Ανασύρει στην μνήμη στιγμιότυπα που μοιάζουν πια να έρχονται από άλλη χιλιετία. Μικρά κορίτσια να παιδεύονται με απλοϊκά εκπαιδευτικά εργόχειρα με χοντρές κλωστές και μεγάλα διάτρητα κομμάτια μαλακού πλέγματος. Νεαρές γυναίκες καθισμένες δίπλα στο τζάκι να ετοιμάζουν την προίκα τους πλέκοντας δαντέλες με το βελονάκι. Παρέες ηλικιωμένων γυναικών να κεντούν όλες μαζί συζητώντας τα προβλήματα, αλλά και τις μικρές χαρές της καθημερινότητας. Και όμως, όλα αυτά συνέβαιναν μόλις δυο-τρεις δεκαετίες πριν –και συμβαίνουν ακόμη κάπου δίπλα μας, στον tech savvy κόσμο μας.

Δεν πάνε πολλά χρόνια από τότε που οι αγχωτικοί ρυθμοί στον Δυτικό Κόσμο κατάφεραν –με τη συνδρομή ενός ικανού αριθμού celebrities και του σχετικού hype που δημιουργήθηκε στα μίντια– να κάνουν το πλέξιμο cool. Κάπως έτσι μπορούσες να πετύχεις τη Sarah Jessica Parker να πλέκει σε κάποιο καφέ του Upper East Side ή την Amanda Seyfried να μετράει πόντους καθισμένη στο πάρκο. Τώρα ήρθε  η σειρά του κεντήματος να αποκτήσει την ανάλογη προβολή.
Αφορμή το βιβλίο «Threads of Life: a History of the World Through the Eye of a Needle», στο οποίο η Clare Hunter, εκτός από τις προσωπικές της μνήμες από τα παιδικά της χρόνια στη Σκοτία, όταν η μητέρα της την μύησε στο κέντημα, περιγράφει και ενδιαφέρουσες ιστορικές πτυχές του κεντήματος, όπως τον αγχολυτικό ρόλο που έπαιξε στις ζωές των στρατιωτών που επέστρεφαν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι τη δημιουργική και αναμορφωτική δύναμη του όταν εφαρμόστηκε σε προγράμματα σε φυλακές.

Σε άρθρο της στoν Guardian, η Hunter αναφέρεται στην ακτιβίστρια κατά του Άπαρτχαϊντ Ruth First, η οποία, κατά τη διάρκεια της πολυετούς φυλάκισης της, κατάφερε να αντέξει τις ατελείωτες ώρες στην απομόνωση χωρίς να χάσει τα λογικά της χάρη στο κέντημα. Αναφέρεται επίσης στην οργάνωση Fine Cell Work που παρέχει τα απαραίτητα υλικά σε τρόφιμους στις φυλακές της Βρετανίας προκειμένου να δημιουργούν εργόχειρα, τα οποία πωλούν online (δέχονται και παραγγελίες). Εκτός από τα χρήματα που κερδίζουν, οι κρατούμενοι βρίσκουν μέσα στη ρυθμική και επαναληπτική διαδικασία του κεντήματος μια όαση ηρεμίας, ένα αντίδοτο στη σκληρή πραγματικότητα που τους περιβάλλει.  

Από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο κιόλας, οι γιατροί επιχείρησαν να χρησιμοποιήσουν το κέντημα ως ένα είδος πειραματικής θεραπείας στους άνδρες που επέστρεφαν από το μέτωπο με μετατραυματικό σοκ. Το ίδρυμα The Disabled Soldiers Embroidery Industry, που λειτούργησε από το 1918 έως το 1955, δημιουργήθηκε για να βοηθήσει τους τραυματισμένους σωματικά και ψυχικά στρατιώτες να σταθεροποιήσουν τα τρεμάμενα από το σοκ χέρια τους, να ησυχάσουν το ταραγμένο μυαλό τους και να κερδίσουν ένα μικρό εισόδημα, το οποίο είχαν απεγνωσμένα ανάγκη. Από αυτό το αναπάντεχο πείραμα προέκυψε η μέθοδος της εργοθεραπείας που έκτοτε καθιερώθηκε ως αποτελεσματική ιατρική πρακτική.  

Υπάρχουν πια πολλές μελέτες που εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στη δημιουργικότητα και την ευεξία. Όλες καταλήγουν ότι τα οφέλη της, ειδικά για αυτούς που πάσχουν από ψυχικές ασθένειες, είναι εντυπωσιακά. Μέσα σε έναν multitasking κόσμο, το κέντημα απαιτεί από εμάς να συγκεντρωθούμε σε ένα και μόνο πράγμα και αυτό έχει τεράστια οφέλη.  H σχεδόν υπνωτιστική επανάληψη που χαρακτηρίζει τη διαδικασία του κεντήματος είναι εξαιρετικά θεραπευτική για το άγχος, τον πόνο ή την κατάθλιψη. Η συγκέντρωση που απαιτεί κάθε βελονιά ηρεμεί το μυαλό και μειώνει τα επίπεδα του στρες. Η ολοκλήρωση ενός σχεδίου και η συνεπάγουσα αίσθηση της επίτευξης του στόχου ενισχύει την ψυχική υγεία, αλλά και το ανοσοποιητικό.
Μια ελληνική παραδοσιακή τέχνη
Δεν χρειάζεται όμως να ταξιδέψουμε μέχρι τα μακρινά και κρύα σκοτσέζικα τοπία της Hunter για να ανακαλύψουμε τις αρετές και τον πλούτο του κεντήματος. Στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, η συλλογή κεντητικής περιλαμβάνει αντιπροσωπευτικά δείγματα της νεοελληνικής παράδοσης που παρουσιάζουν ενδιαφέρον τόσο για την εκτελεστική τους τελειότητα όσο και για τους συμβολισμούς των διακοσμητικών θεμάτων τους.
Στην πλειοψηφία τους είναι έργα ανώνυμων δημιουργών και προορίζονταν για να καλύψουν οικιακές ανάγκες, ανάγκες ένδυσης ή τελετουργικών της εκκλησίας. Κεντημένα με κλωστές μεταξωτές, βαμβακερές, μάλλινες ή μεταλλικά νήματα, ορίζονται από κανόνες τεχνικής και αισθητικής που τους προσδίδουν ιδιαίτερους μορφολογικούς τύπους. Ανάλογα με την τεχνική τους, χαρακτηρίζονται «ξομπλιαστά», «γραφτά», «τερζήδικα» και «συρμακέσικα». Τα λευκά και τα χρωματιστά κεντήματα, καθώς και οι δαντέλες, ανήκουν στον χώρο της οικιακής τέχνης και φτιάχνονταν αποκλειστικά από γυναίκες. Τα τερζήδικα και συρμακέσικα κεντήματα αποτελούν ανδρική χειροτεχνία και είναι εκτελεσμένα σε εργαστήρια με στριφτά μεταξωτά αργυρά και χρυσά κορδόνια, καθώς και με λεπτό τέλι χρυσού ή ασημιού.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον έχουν τα τρία βιβλία που επιμελήθηκε η Αμαλία Μεγαπάνου και εξέδωσε το Μουσείο Μπενάκη κατά τη δεκαετία του ’80. Στο  πρώτο, με τίτλο «Κεντήματα», περιλαμβάνονται 27 σχέδια κεντημάτων (24 ελληνικά και 3 κοπτικά) από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, μαζί με αναλυτικές οδηγίες-προτάσεις της συγγραφέα για την τεχνική του κεντήματος. Στο δίτομο «Σχέδια από ελληνικά κεντήματα» που ακολούθησε δημοσιεύονται εικόνες και σχέδια κεντημάτων όχι μόνο από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, αλλά και από το Victoria & Albert Museum του Λονδίνου, το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης και το Πελοποννησιακό Λαϊκό Ίδρυμα.

Μια παγκόσμια κληρονομιά
Η ιστορία του κεντήματος χρονολογείται περίπου το 3000 π.Χ., όμως το εκπληκτικό με το κέντημα δεν είναι μόνο η ιστορία και η εξέλιξή του, αλλά και το γεγονός ότι έχει αναπτυχθεί από πολλούς και διαφορετικούς πολιτισμούς. Από τα εργόχειρα της Ωραίας και των Αρχαίων Αιγυπτίων μέχρι τα κεντήματα του 16ου αιώνα (τα γνωστά Elizabethan) και τα παραδοσιακά λευκαδίτικα, κυπριακά και άλλα κεντήματα, αυτή η χειροτεχνία εκφράζει τον πολιτισμό και τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της εποχής όπου δημιουργήθηκε.

Τα κεντήματα διαφοροποιούνται ανάλογα και με την περιοχή (π.χ. στις ορεινές περιοχές εμφανίζονται διαφορετικά σχέδια από ότι στις νησιωτικές), ενώ εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διαφορετικές βελονιές και τα υλικά. Για παράδειγμα, το καρσάνικο κέντημα, που προέρχεται από την Καρυά της Λευκάδας, είναι μια χαρακτηριστική τεχνική που έλκει την καταγωγή της από τον ηπειρωτικό και τον νησιωτικό ελληνικό χώρο, αλλά και την Ιταλία.

Στον σύγχρονο κόσμο μας το κέντημα είναι παρόν όχι μόνο στα μουσεία ή στις παραδοσιακές κοινότητες της υπαίθρου, αλλά και στα social media. Το blog @sewcialists είναι μια πλατφόρμα για εκείνους που βρήκαν νόημα και θεραπεία στο κέντημα και θέλουν να μοιραστούν την ιστορία τους. Σε μια εποχή που απομονωνόμαστε όλο και περισσότερο, για πολλούς το κέντημα έχει γίνει ένας τρόπος να αποκτήσουν την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου. Και είναι ένας τρόπος να γνωρίσουν τον εαυτό τους καθώς τα χέρια μας και το μυαλό συνεργάζονται για να εκφράσουν αυτό που έχει η καρδιά.

Εγγραφή στο Newsletter

Εισάγετε το email σας για να εγγραφείτε στο newsletter

Σας ευχαριστούμε! Είμαστε χαρούμενοι που γίνατε συνδρομητής μας. Σας έχουμε στείλει ένα σύνδεσμο στο email που μας δώσατε. Παρακαλώ χρησιμοποιήστε αυτόν τον σύνδεσμο για να πιστοποιήσουμε το email σας και να ολοκληρώσετε την εγγραφή σας.
Αποδέχομαι τους όρους χρήσης Δες Όρους και Συνθήκες.