Life is body & mind

∆ίκταµνο, το θεραπευτικό βότανο της Κρήτης

 

Η ονομασία δίκταµνος (Origanum dictamnus L.,), πιθανώς προέρχεται από το βουνό "∆ίκτη" και το "θάµνος". Η ∆ίκτη που σήμερα ονομάζεται “Γιούχτας” (ο ∆ίκταµνος του Γιούχτα) είναι το βουνό δυτικά από τις Αρχάνες, αφιερωμένο από τους Μινωίτες στον Δία.

Άλλες ονομασίες του βοτάνου που συναντάμε στην Κρήτη είναι: ∆ίκταµο ή δίκταµος, ∆ίχταµος, Aδίχταµος, ∆ικτάµι, ∆ίταµο, Αττίταµος, Έρωντας.
Η ονομασία Έρωντας /Έροντας πιθανώς να έχει δοθεί λόγω των αναζωογονητικών ιδιοτήτων του φυτού ή επειδή το προσέφεραν στις νέες ως έκφραση έρωτα, όπως μαρτυρά και η μαντινάδα «Εσύ ΄σαι του έρωντα κλαδί και τσι μηλιάς το μήλο, εσύ ΄σαι που γεννήθηκες αντάμα με τον ήλιο».

Το δίκταμο είναι φυτό ενδημικό της Κρήτης, "το δε δίκταµνον ίδιον της Κρήτης" όπως αναφέρει και ο Θεόφραστος. Είναι ένα από τα είκοσι φυτικά είδη που αναγνωρίζονται στα διακοσμητικά μοτίβα του Μινωικού πολιτισμού, ενώ σπέρματά του έχουν βρεθεί στις ανασκαφές στην Κνωσό, στο παλάτι της Πύλου και στα Μυκηναϊκά ανάκτορα.

Οι θεραπευτικές χρήσεις από την αρχαιότητα μέχρι την παραδοσιακή ιατρική των νεότερων χρόνων είναι πολλές. Από την εποχή του Ιπποκράτη ήταν φάρμακο για τις ασθένειες της μήτρας και τα προβλήματα της κύησης και του τοκετού, παράδοση που κρατήθηκε στην Κρήτη όπου χρησιμοποιείται ως εµµηναγωγό ή για την επιτάχυνση του τοκετού με τοπική χρήση στο υπογάστριο των επιτόκων. Έχει χρησιμοποιηθεί για την αμυγδαλίτιδα και τον ερεθισμένο λαιμό, το κρυολόγημα, το διαβήτη και την παχυσαρκία, τον πονοκέφαλο, τον πονόδοντο, τις φλεγμονές των ούλων και την κάκοσμη αναπνοή, καθώς επίσης ως αντιρευματικό, διουρητικό, χωνευτικό, σπασμολυτικό και εξωτερικά ως επουλωτικό.

Το δίκταμο ήταν και φάρμακο που έτρωγαν οι αίγαγροι στην Κρήτη για να βγουν τα βέλη των κυνηγών από το σώμα τους. Σε αυτήν την ιδιότητα οφείλεται και η ονομασία του ως «βελοτόκο» (από τον Διοσκουρίδη) και «Αρτεμίδιο» προς τιμήν της Άρτεμης θεάς του κυνηγιού.
Εκτός από τις θεραπευτικές του ιδιότητες, το δίκταμο χρησιμοποιείται από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα στην ποτοποιία για την παρασκευή διάφορων ηδύποτων, όπως η περίφημη βενεδικτίνη.

Ανατομία του φυτού
Το δίκταμο είναι μικρός αρωματικός θάμνος ύψους μέχρι 20 εκ. με μικρά σχεδόν στρογγυλά έως ωοειδή φύλλα, η δε ταξιανθία είναι στάχυς µε µήκος από 10 έως 25 mm. Είναι χνουδωτό με λευκό εριώδες τρίχωμα που το βοηθά να περιορίζει τη διαπνοή του και να εξοικονοµεί πολύτιμη υγρασία καθώς φυτρώνει σε βράχους σε υψόµετρο 300 µέχρι 1500µ. Σήμερα που το δίκταμο καλλιεργείται, καθώς το άγριο έχει σχεδόν εξαφανιστεί και είναι είδος που προστατεύεται από τη συνθήκη της Βέρνης, το χνούδι του φυτού είναι αισθητά λιγότερο και τα φύλλα φαίνονται πιο πράσινα. 
 
Ποια μέρη του φυτού χρησιμοποιούνται
Συλλέγονται οι ανθισµένες κορυφές και τα φύλλα, όταν το φυτό βρίσκεται στο στάδιο της άνθησης, δηλαδή από το τέλος του Μαΐου µέχρι τον Αύγουστο. Σύμφωνα με τη λαογραφία, η καλύτερη περίοδος συλλογής είναι µετά της Αγ.Μαρίνας, 17 Ιουλίου ή µετά του Προφήτη Ηλία, 20 Ιουλίου, όταν το φυτό έχει μεγάλη περιεκτικότητα σε αιθέριο έλαιο.
Μετά την συλλογή τα τμήματα που συλλέγονται ξεραίνονται µε φυσικό ή τεχνητό τρόπο και στη συνέχεια φυλάσσονται σε σκιερούς, καλά αεριζόμενους χώρους χωρίς υγρασία.

Θεραπευτικές χρήσεις
Το δίκταμο περιέχει λιπίδια, φλαβονοειδή και τερπενοειδή (κυρίως καρβακρόλη και θυμόλη).Οι τρέχουσες μελέτες έχουν δείξει ότι τα εκχυλίσματα και το αιθέριο έλαιο έχουν αρκετές φαρμακολογικές ιδιότητες, όπως αντιμικροβιακές, αντιοξειδωτικές και αντι-ελκωτικές. Στη μεγάλη περιεκτικότητα σε φαινολικά συστατικά οφείλεται κυρίως η υψηλή αντιοξειδωτική δραστικότητα του φυτού.

Η European Medicines Agency έχει εγκρίνει τη χρήση του ως παραδοσιακό φάρμακο για την αντιμετώπιση του βήχα που συνδέεται με κρυολόγημα, για την ανακούφιση συμπτωμάτων του γαστρεντερικού καθώς και τοπικά για την αντιμετώπιση φλεγμονών του δέρματος και σε μώλωπες.

Σύµφωνα µε δημοσιευμένες έρευνες τα αλκοολούχα εκχυλίσµατα του δίκταμου έχουν παρόµοια αντιοξειδωτική δράση µε την α- τοκοφερόλη. Η παρατηρούμενη αντιοξειδωτική δράση του αιθέριου ελαίου του δίκταμου αποδίδεται κυρίως στο κύριο συστατικό του καρβακρόλη.
Δεν αναφέρονται στη βιβλιογραφία αλληλεπιδράσεις με φάρμακα, ανεπιθύμητες δράσεις ή περιστατικά λόγω υπερδοσολογίας.

Εκτός της θεραπευτικής χρήσης, το καλλιεργούμενο δίκταµο εξάγεται από την Κρήτη για να χρησιμοποιηθεί ως αιθέριο έλαιο, στην αρωµατοποιία και την ποτοποιία για παρασκευή ηδύποτων.

Εγγραφή στο Newsletter

Εισάγετε το email σας για να εγγραφείτε στο newsletter

Σας ευχαριστούμε! Είμαστε χαρούμενοι που γίνατε συνδρομητής μας. Σας έχουμε στείλει ένα σύνδεσμο στο email που μας δώσατε. Παρακαλώ χρησιμοποιήστε αυτόν τον σύνδεσμο για να πιστοποιήσουμε το email σας και να ολοκληρώσετε την εγγραφή σας.
Αποδέχομαι τους όρους χρήσης Δες Όρους και Συνθήκες.