Life is body & mind

Χαμομήλι, ένα ευγενές και θεραπευτικό βότανο

Το χαμομήλι (Matricaria chamomilla L.) είναι ένα από τα σημαντικά φαρμακευτικά βότανα που προέρχονται από τη Νότια και Ανατολική Ευρώπη. Σήμερα βρίσκεται στη Βόρεια Αφρική, την Ασία, τη Βόρεια και Νότια Αμερική, την Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, ενώ το όνομα χαμομήλι προέρχεται κατά μια εκδοχή από τις λέξεις χαμαί + μήλον (καρπός).


Η θεραπευτική του χρήση ήταν από την αρχαιότητα διαδεδομένη στους Αιγύπτιους, τους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Ο Γαληνός αναφέρει ότι οι αρχαίοι Αιγύπτιοι το χρησιμοποιούσαν ως αντιπυρετικό και κυρίως κατά των διαλειπόντων πυρετών και η ίδια αναφορά υπάρχει σε βιβλία του 16ου και 17ου αιώνα. Ο Διοσκουρίδης το συνιστούσε ως αντιπυρετικό και παυσίπονο. Ο Ιπποκράτης το χρησιμοποιούσε ως εμμηναγωγό, χρήση που συνεχίστηκε και από τον Διοσκουρίδη. Γνωστή ήταν από την αρχαιότητα μέχρι τη νεότερη λαϊκή ιατρική και η χρήση του για να ελαττωθούν οι πόνοι του τοκετού. Με λάδι του βοτάνου συνήθιζαν στην Κρήτη να κάνουν εντριβές στα μωρά όταν ήταν κρυολογημένα. 
Αξίζει να σημειωθεί ότι το χαμομήλι είναι για τους αγγλοσάξονες ως 1 από τα 9 ιερά βότανα, σύμφωνα με παραδόσεις που έχουν τη ρίζα τους σε μίγμα παγανιστικών και θρησκευτικών δοξασιών.


Ανατομία του φυτού
Το χαμομήλι είναι φυτό μονοετές, ύψους μέχρι 35 εκατοστά, αυτοφυές τόσο σε χέρσα όσο και καλλιεργημένα μέρη σε όλη σχεδόν την Ελλάδα. Συχνά συγχέεται από πολλούς με την  Ανθέμιδα την ευγενή (Anthemis nobilis), η οποία όμως δεν έχει τη χαρακτηριστική οσμή όταν τρίψουμε τα άνθη στο χέρι μας και το κίτρινο κεντρικό μέρος του άνθους της (ύπερος-στήμονες) δεν είναι επηρμένος κώνος, όπως στο χαμομήλι.
Θεραπευτική δράση
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται τα άνθη, ενώ η άνθηση αρχίζει τον Απρίλιο και διαρκεί μέχρι και τον Ιούνιο. Συλλέγεται από του Αγίου Γεωργίου και μετά, μέχρι της Αναλήψεως, γι’ αυτό και είναι γνωστό στη λαογραφία ως τ' Αη-Γιωργιού το λουλουδάκι (Αίγινα) ή τ’ Αη-Γεωργιού το λουλουγάτσι («Ιστορία των Αθηναίων», Δημ. Καμπούρογλου).


Θεραπευτική χρήση
Το χαμομήλι ως φάρμακο περιλαμβάνεται στη φαρμακοποιία 26 χωρών, έχοντας δείξει μέχρι σήμερα σε εργαστηριακές και κλινικές μελέτες πολλαπλές βιολογικές επιδράσεις. Χρησιμοποιείται ως αντιφλεγμονώδες, αντιοξειδωτικό, αναλγητικό και ηρεμιστικό και τοπικά ως καταπραϋντικό φλεγμονών του δέρματος.
Τα εκχυλίσματα χαμομηλιού περιέχουν πτητικά έλαια, φλαβονοειδή και υδροξυκουμαρίνες. Το φλαβονοειδές απεγινίνη έχει δραστικότητα που μοιάζει με αυτήν της βενζοδιαζεπίνης και πιστεύεται ότι είναι το ενεργό συστατικό που δίνει την ηρεμιστική δράση.


Τα άνθη του χαμομηλιού περιέχουν αιθέριο έλαιο από 0,2 έως 1,9%, το οποίο βρίσκει μια ποικιλία χρήσεων. Η αξία του χαμομηλιού εξαρτάται από το βαθμό περιεκτικότητάς του σε αιθέριο έλαιο, που έχει χρώμα βαθύ μπλε, ελαφριά σύσταση, δυνατή και χαρακτηριστική οσμή και πικρή γεύση. Το μπλε χρώμα, που γίνεται γκρι στο φως, οφείλεται στο αζουλένιο που περιέχει, ένα συστατικό στο οποίο αποδίδεται, μαζί με την α-Bisabolol, η αντιφλεγμονώδης δράση του.


Η European Medicines Agency (ΕΜΑ) συνιστά το χαμομήλι για τη συμπτωματική θεραπεία γαστρεντερικών ενοχλημάτων όπως φούσκωμα και μικρούς σπασμούς, για την ανακούφιση των συμπτωμάτων του κοινού κρυολογήματος (με εισπνοές), για τη θεραπεία μικρών ελκών και φλεγμονών στο στόμα και στο λαιμό (για ξέβγαλμα και γαργάρες), για ενισχυτική θεραπεία ερεθισμών του δέρματος και των βλεννογόνων στην περιοχή του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων (μετά από αποκλεισμό σοβαρών παθήσεων από ιατρό) και για τη θεραπεία ήπιας φλεγμονής του δέρματος, επιφανειακών τραυμάτων και μικρών δοθιήνων (με πλύσεις και επιθέματα).


Στη μονογραφία της ΕΜΑ δεν αναφέρονται αλληλεπιδράσεις με φάρμακα εκτός από περιπτώσεις ασθενών μετά από μεταμόσχευση νεφρού που λαμβάνουν υψηλές δόσεις για μεγαλύτερες περιόδους (περίπου δύο μήνες), στις οποίες έχουν παρατηρηθεί αλληλεπιδράσεις που βασίζονται σε επιδράσεις στο κυτόχρωμα P450. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν επίσης μελέτες για το χαμομήλι ως αναλγητικό, αντιαλλεργικό, αντιγλυκαιμικό, αντιμικροβιακό, αντιικό, αντικνησμικό, αντιφθειρικό, εντομοαπωθητικό, ηπατοπροστατευτικό κ.α.


Σε ανασκόπηση του 2020, τα αποτελέσματα 15 μελετών κατέδειξαν σημαντική επίδραση της χορήγησης χαμομηλιού στα μεταβολικά προφίλ των ατόμων του δείγματος ενώ 6 μελέτες έδειξαν ότι το χαμομήλι μείωσε σημαντικά το οξειδωτικό στρες.
Άλλη μελέτη το 2017, έδειξε ότι η συμπληρωματική θεραπεία με λάδι χαμομηλιού τοπικά σε ασθενείς με ήπιο και μέτριο σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα μπορεί να έχει κάποια οφέλη, τόσο υποκειμενικά όσο και αντικειμενικά.


Το χαμομήλι έχει επίσης χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία της ανακούφισης του PMS λόγω θεραπευτικών ιδιοτήτων όπως αντιφλεγμονώδη δράση, δράση κατά του σπασμού του εντέρου και αγχολυτική δράση.
Εκτός από τις φαρμακευτικές χρήσεις, το έλαιο χαμομηλιού χρησιμοποιείται ευρέως στην αρωματοποιία, τα καλλυντικά, την αρωματοθεραπεία και τη βιομηχανία τροφίμων.

Εγγραφή στο Newsletter

Εισάγετε το email σας για να εγγραφείτε στο newsletter

Σας ευχαριστούμε! Είμαστε χαρούμενοι που γίνατε συνδρομητής μας. Σας έχουμε στείλει ένα σύνδεσμο στο email που μας δώσατε. Παρακαλώ χρησιμοποιήστε αυτόν τον σύνδεσμο για να πιστοποιήσουμε το email σας και να ολοκληρώσετε την εγγραφή σας.
Αποδέχομαι τους όρους χρήσης Δες Όρους και Συνθήκες.